In legibus magis simplicitas quam difficultas placet. (I.2.23.7)

W prawie podoba się bardziej prostota niż zawiłość.
Zmiany w art. 16a Kodeksu karnego skarbowego, dotyczącym szczególnego trybu czynnego żalu karnoskarbowego.
2021-12-27

Zmiany w art. 16a Kodeksu karnego skarbowego, dotyczącym szczególnego trybu czynnego żalu karnoskarbowego.

Z dniem 1 stycznia 2022 r. wejdą w życie istotne zmiany art. 16a Kodeksu karnego skarbowego (KKS), który reguluje szczególny – w stosunku do art. 16 KKS – tryb czynnego żalu karnoskarbowego, tj. niepodlegania karze za popełnione przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe, związany ze złożeniem przez podatnika – sprawcę tego czynu – prawnie skutecznej korekty deklaracji podatkowej. To jedna z wielu zmian w systemie polskiego prawa wprowadzonych przez tzw. Polski Ład, na mocy ustawy z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105).

Nowelizacja art. 16a KKS wiąże się z modyfikacją warunków do skorzystania z dobrodziejstwa bezkarności (niepodlegania karze), w związku ze złożeniem prawnie skutecznej korekty deklaracji podatkowej. 

Art. 16a został wprowadzony do KKS w ramach nowelizacji Ordynacji podatkowej, która miała miejsce w 2005 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 143, poz. 1199). Od początku był przedmiotem krytyki przedstawicieli nauki prawa karnego, przede wszystkim w aspekcie, w jakim umożliwia sprawcy oszustwa podatkowego uzyskanie korzyści majtkowej w związku z uszczupleniem należności publicznoprawnej, postrzeganej jako swego rodzaju „kredyt” od Skarbu Państwa, którego spłacenie po przeprowadzeniu kontroli podatkowej, tj. już po tym, jak popełniony czyn zostanie ujawniony przez organ kontrolny, jest premiowane bezkarnością. Z perspektywy sprawcy to rozwiązanie jest bezdyskusyjnie korzystne, natomiast zupełnie niezrozumiałe w świetle założeń, jakie dotyczą odpowiedzialności karnej. Z perspektywy tych założeń można je wręcz postrzegać jako kryminogenne, zachęcające podatnika do „zaciągnięcia” takiego „kredytu”. Z końcem roku 2021 r. ta wada art. 16a KKS zostanie usunięta. Na mocy art. 16a § 3 KKS premia bezkarności nie będzie już udziałem sprawcy przestępstwa skarbowego albo wykroczenia skarbowego, jeżeli przed złożeniem korekty deklaracji lub księgi zostanie wszczęte postępowanie przygotowawcze o to przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe lub w toku toczącego się postępowania przygotowawczego dojdzie do ujawnienia tego przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.

Przez lata krytykowano również ten warunek skorzystania z dobrodziejstwa bezkarności na podstawie art. 16a KKS, który wiązał ją z koniecznością uiszczenia przez sprawcę kwoty należności publicznoprawnej jedynie narażonej na uszczuplenie w związku z czynem sprawcy. Konieczność uiszczenia takiej kwoty była z kolei dla sprawcy istotnym ciężarem. Nowelizacja KKS, które wejdzie w życie z dniem 1 stycznia 2022 r., usuwa ten warunek. Od 1 stycznia 2022 r. jedynym „finansowym” warunkiem niepodlegania karze będzie niezwłoczne, nie później niż w terminie wyznaczonym przez finansowy organ postępowania przygotowawczego, uiszczenie należności publicznoprawnej uszczuplonej w związku z popełnionym przestępstwem skarbowym albo wykroczeniem skarbowym.

To jednak nie jedyne zmiany w treści art. 16a KKS. Od 1 stycznia 2022 r., w świetle art. 16a § 1 KKS, nie będzie podlegał karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie tylko – jak dotychczas – ten sprawca, który po jego popełnieniu złoży prawnie skuteczną korektę deklaracji, ale też ten, kto złoży prawnie skuteczną korektę księgi. W obu przypadkach korekta musi dotyczyć obowiązku, którego nieprawidłowe wykonanie stanowi popełniony czyn zabroniony. To oczekiwana zmiana i właśnie konieczność jej dokonania była zasadniczym powodem nowelizacji art. 16a KKS. Ta zmiana rozwiązuje problem zróżnicowania sytuacji prawnej sprawcy składającego korektę deklaracji podatkowej i sprawcy składającego korektę ewidencji VAT – będącej księgą w rozumieniu art. 53 § 21 pkt c) KKS – w ramach której koryguje on deklarację podatkową. Dzięki niej art. 16a KKS obejmie również podatników realizujących obowiązek podatkowy, o którym mowa w art. 109 ust. 3b i 3c ustawy o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz.685, z późn. zm.). Z dniem 1 października 2020 r. podatników VAT zaczęła bowiem obowiązywać nowa elektroniczna struktura Jednolitego Pliku Kontrolnego (JPK), który obejmuje składanie deklaracji VAT wraz z ewidencją VAT, w jednym pliku, złożonym z ewidencji i deklaracji. Wobec wprowadzenia do systemu prawa podatkowego JPK, podatnicy podatku VAT korygują swoje deklaracje podatkowe dokonując korekty ewidencji, tj. korygują jednocześnie obydwa elementy struktury JPK. Od 1 stycznia korekta ewidencji VAT, w ramach której podatnik skoryguje deklarację, będzie premiowana bezkarnością, jako „korekta księgi”, w rozumieniu art. 16a KKS.